Węgorzyno.
Miasto rozciągające się na przestrzeni ponad 2,5 km wzdłuż dróg ze Stargardu Szczecińskiego i Choszczna do Łobza, Reska oraz do Drawska Pomorskiego przy linii kolejowej Runowo Pomorskie – Chojnice, na zachodnim i północnym brzegu jeziora Węgorzyno. Wysokość 79 – 134 m.n.p.m. Nazwa topograficzna od: węgorz (poławiany w jeziorze), Vangheryn (1338r.), Wangeryn (1414r.), nazwa niemiecka Wangerin, nazwa przejściowa Węgorzyn. Mieszkańców 2970 – stan na 31.12.2006r., pow. 682 ha. Urząd Miejski, poczta, bank spółdzielczy, Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”, straż pożarna, posterunek, policji, szkoła podstawowa, gimnazjum, przedszkole, biblioteka publiczna, przychodnia rejonowa, apteka, stacja benzynowa, PKP, PKS.
Źródła archeologiczne poświadczają istnienie na tym terenie w X – XII w. Grodu słowiańskiego. Borkowie przed 1348 r. zbudowali tutaj zamek, usytuowany na sztucznym nasypie. Składał się z domu mieszkalnego i umocnień których, odtworzenie jest dziś niemożliwe. W XIV w. w pobliżu zamku powstało miasto lokacyjne. Należy sądzić, że historia miasta była związana z rodem Borków, z jego łobesko-węgorzyńską linią. W XV w. Węgorzyno było już na pewno własnością Borków. Pierwszym znanym właścicielem był w roku 1354 Heninghus Borke de Wangerin. Kiedy Węgorzyno otrzymało prawa miejskie nie wiadomo dokładnie, prawdopodobnie miało to miejsce w końcu XIV albo na początku XV wieku. Trudności w ustaleniu tej daty wypływają stąd, że stare dokumenty miejskie uległy spaleniu podczas wielkiego pożaru miasta w 1593 roku. Większość źródeł podaje, że Węgorzyno otrzymało prawa miejskie w roku 1460.
Początkowo Węgorzyno było miastem prywatnym podobnie jak Resko. Dzieje tych miast pod względem historycznym, politycznym i gospodarczym niewiele się różnią.
Gród i podgrodzie we wczesnym średniowieczu były zamieszkane przez Słowian. Koloniści niemieccy w większej liczbie zaczęli napływać na Pomorze Zachodnie dopiero w XIII wieku. Nie zachowały się żadne wykazy, z których można by się dowiedzieć czegoś o wyglądzie miasta. Jest jednak rzeczą pewną, że nie miało ono murów ani bram. Przypuszczenie to można oprzeć na fakcie, że jeszcze XVIII w. miasto ich nie posiadało. W panoramie miasta górowała sylwetka kościoła, zbudowanego w XV wieku.
Mieszczaństwo (przy pewnej kontroli Borków) wybierało władze miejskie. W ich skład wchodził: burmistrz, sędzia, sekretarz i dwóch senatorów.
Pieczęć Rady Miejskiej Węgorzyna, zniszczona podczas wielkiego pożaru w 1593 r.
W 1598 r. na koszt mieszczan zbudowany został kościół parafialny. W roku 1615 przy okazji odlania dzwonów i budowy wieży dochodzi do zatargu między mieszczanami a patronem kościoła Joachimem Borke (m.in. skuto napis na dzwonie fundowanym przez mieszczan).
Ludność zajmowała się głównie hodowlą, rolnictwem, rzemiosłem i drobnym handlem. Podstawą rolnictwa były nadania ziemskie, jakie Węgorzyno otrzymało wraz z przywilejami miejskimi. Rozmiary tych posiadłości z okresu lokacyjnego i kolokacyjnego nie są znane. Dostępne informacje pochodzą dopiero z XVIII wieku.
Panorama dawnego Węgorzyna
W 1740 roku na podstawie protokołu komisyjnego, posiadłości kościoła określano na 106 morgów. Do miasta według pierwotnej wersji należało 1919 morgów. Inne dane dotyczące wielkości posiadłości wiejskich Węgorzyna podał L. Brüggemann. Według niego miasto posiadało dobra wiejskie podzielone na kilka części. Razem miały one wynieść ponad 100 łanów pól, do których należało by jeszcze doliczyć łąki i lasy. Wykaz z 1762/63 roku podaje, że Węgorzyno posiadało jeden folwark, ogółem 39,5 łanów ziemi. Nadania wiązały się z pewnymi świadczeniami na rzecz feudała. Rozwój gospodarczy miast w drugiej połowie XVI wieku nie szedł w parze z ich uniezależnieniem się od feudałów. Narastający, konflikt doprowadził do procesu między Węgorzynem i Łobzem a Borkami. Rozpoczął się on w 1569 roku. Borkowie usiłowali wymóc posłuszeństwo od tych miast w zakresie służby wozami, pługami, służby pieszej oraz w sprawie świadczenia pewnych powinności przy przychodzeniu i odchodzeniu z miasta. Borkowie zostali zobowiązani do zapłacenia ośmiu marek w złocie, połowę tej sumy apelantom, a połowę sądowi. Drugim zasadniczym źródłem utrzymania ludności Węgorzyna było rzemiosło. Podobnie jak w Resku istnieli rzemieślnicy zaspakajający podstawowe potrzeby mieszkańców. Dużą rolę w lokalnej wymianie handlowej odgrywały targi i jarmarki. Spełniały one znacznie ważniejszą funkcję rynkową, aniżeli kramy i stragany, czynne normalnie w mieście. Wojna trzydziestoletnia zamknęła pierwszy okres dziejów Węgorzyna. Działania wojenne przyczyniły się do pogłębienia pauperyzacji ludności pomorskiej w XVII wieku. Po wygaśnięciu pomorskiego rodu panującego Gryfitów i po podziale Pomorza Zachodniego w 1648 r., Węgorzyno przypadło w udziale państwu brandenbursko-pruskiemu. Wojna siedmioletnia nie poczyniła w Węgorzynie żadnych szkód. Znaczne straty poniosło miasto podczas wojny prusko-napoleońskiej w latach 1806-1807.Po zmianie przynależności państwowej, Węgorzyno nadal pozostało własnością Borków. Wygląd miasta nie zmienił się istotnie na przełomie ostatnich wieków. Na początku XVIII wieku nie posiadało ono bram miejskich, ich funkcje pełniły rogatki. W mieście znajdowały się ogółem 134 budynki. W celu zabezpieczenia się przed stratami, mieszkańcy ubezpieczali swoje nieruchomości w Towarzystwie Katastralnym. Elementem decydującym o rozwoju miasta była jego ludność. Najstarsze dane o liczbie ludności Węgorzyna pochodzą z 1740 roku. W 1798 roku Węgorzyno liczyło 645 mieszkańców, w 1783 roku – 633, w 1798 roku – 772, w 1840 roku – 1395, w 1849 roku – 1962, w 1858 roku – 2422, w 1861 roku – 2397, w 1867 roku – 2412. W 1783 roku było w mieście 134 domów mieszkalnych, a w 1866 roku – 228 domów mieszkalnych, 372 budynków gospodarczych i 47 budynków przeznaczonych do produkcji rzemieślniczej. Z budowli użyteczności publicznej w 1866 roku istniały: ratusz (plany nowego budynku sporządził architekt Jüterbock w 1805 roku jednak z powodu wojny budowa nie doszła do skutku. W 1814 roku zawalił się stary ratusz. W 1815 roku zbudowano nowy, mieściła się tam również cześć szkoły oraz areszt, szkoła w odbudowanym i przebudowanym w 1838 roku budynku dawnego ratusza, kościół i plebania, dom gminy żydowskiej (od 1832r.), remiza strażacka, dom dla ubogich. Miasto miało dwa cmentarze ewangelicki i żydowski. W 185 roku wybrukowano i oświetlono ulice, a domy oznakowano jednolitą numeracją. Zróżnicowanie społeczne ludności w małych miastach nie przybierało zbyt ostrych form. Brüggemann wyróżnił w Węgorzynie trzy stany. Do pierwszego należeli przedstawiciele magistratu, nauczyciel i duchowni. Do drugiego kramarze, piwowarzy i rzemieślnicy. Do trzeciego mieszczanie uprawiający ziemię i dniówkarze. Głównymi źródłami utrzymania ludności pozostały: rolnictwo, rzemiosło i drobny handel. Podobnie jak w innych miasteczkach jedno źródło dochodu nie wystarczało jego mieszkańcom. Często łączono uprawę ziemi z dodatkowymi zajęciami w mieście, bądź to rzemiosłem, bądź kramarstwem lub straganiarstwem i wyszynkiem. Dochody miasta opierały się na posiadłościach wiejskich oraz na podatkach. Z wpływów tych łożono między innymi na utrzymanie szkoły mieszczącej się w obecnym ratuszu. Szkoła ta była prawdopodobnie trójklasowa. W pierwszej klasie uczono kupiectwa, w drugiej religii i rachunków, w trzeciej dla dziewcząt i młodszych chłopców czytania i pisania. Poważne znaczenie dla ludności Węgorzyna miała klasa społeczna założona w 1767 roku. Z jej funduszów łożono na opiekę nad chorymi, na naukę biednych dzieci oraz na pogrzeby. Na początku 1797 roku miasto na polecenie krajowego ministra budowy przystąpiło do opracowania planu osuszania terenów zalanych przez wody jeziora Połchowo. Węgorzyno poważnie zaangażowało się w to przedsięwzięcie ponieważ znaczna część jego mieszkańców utrzymywała się z rolnictwa. W podsumowaniu należy stwierdzić, że Węgorzyno było typowym małym miastem zachodniopomorskim o rolniczo-rzemieślniczym charakterze. Drobny handel miał typowo lokalne znaczenie i obsługiwał ludność wsi i najbliższych miast.
W drugiej połowie XIX w. Węgorzyno miało 10 jarmarków. W 1867 roku 37% ludności pracowało w rolnictwie i leśnictwie, 38% w rzemiośle, 11% w handlu. 1 listopada 1877 roku oddana została do użytku linia kolejowa Runowo Pomorskie – Drawsko Pomorskie. 
Gazeta węgorzyńska z 9 października 1921 roku (kliknij aby pobrać)
W 1885 r. miasto liczyło 2518 mieszkańców, w tym 2391 ewangelików, 100 żydów, 8 katolików; było 246 domów mieszkalnych. Po 1900 roku powstały dwa młyny, gazownia, wodociągi, mleczarnia, fabryka maszyn. Miasto rozbudowało się wzdłuż drogi do Łobza i Runowa. W 1919 roku liczyło 2932, w 1920 roku – 3000, w 1931 roku 3300, w 1937 roku – 3550, a w 1939 roku – 3554 mieszkańców. W okresie międzywojennym propagowane było jako ośrodek sportów wodnych, wędkarstwa i łowiectwa. Czynne były 4 hoteliki., w tym jeden miejski, liczące ponad 30 miejsc. Miasto jako jedyne w powiecie Resko posiadało komunalne ujecie wody (przy drodze Drawsko Pomorskie). W czasie II wojny światowej był tutaj obóz pracy przymusowej (przy zbiegu ulic Drawskiej i Południowej, obecnie Zakład Pagok Meble).
Plan miasta Węgorzyno z roku 1945 (kliknij aby powiększyć) Podczas działań wojennych spłonęło Stare Miasto, zniszczeniu uległo także kilka zakładów drobnego przemysłu. Miasto zostało wyzwolone 2 marca 1945 roku przez Armię 1 Frontu Białoruskiego. 
Węgorzyno w roku 1959-60 Węgorzyno w roku 1939
Po wojnie odbudowano wodociągi i kanalizację, kilka drobnych zakładów przemysłu spożywczego, m.in. młyn, krochmalnię, gorzelnię oraz kilka warsztatów rzemieślniczych. Wybudowano szkołę – Pomnik 1000-lecia, lecznicę dla zwierząt, stadion, placówki handlowe i restaurację, zakład mechanizacji KPGR, bazę Oddziału ZGKiM. Ukończono budowę oczyszczalni ścieków.Historia miasta opisana dzięki materiałom udostępnionym przez Miejską Bibliotekę Publiczną w Węgorzynie.
![Plan miasta Węgorzyno z 1945 r. - jpg [469.68 kB]](files/file_add/download/98_stadtplan_vor_1945_alfred_fruhling.jpg){kind=link}